واژه نامه تخصصی

شرکت فراورده های نسوز ایران
  • انتخاب دسته:

عنوان فارسی معادل انگلیسی توضیحات
کریستال سازی درشتCoarsening Crystallization

در شرايط فشار و درجه حرارت مناسب اندازه كريستال هاي موجود در مواد نسوز درشت تر مي شود كه از تشكيل فاز مايع متمايز است . اين ويژگي نقش مهمي در اكثر فرايندهاي همجوشي و يا در زمان كاركرد مواد نسوز در محل مصرف به عهده دارد .

دمای طبقه بندیClassification Temperature

معياري براي طبقه بندي كردن آجرهاي پخته شده عايق و الياف سراميكي مي باشد و نبايد آن را با حداكثر دماي كار برد اشتباه گرفت ، زيرا حداكثر دماي كار برد اصولاً كمتر از دماي طبقه بندي است .

پیوند شیمیاییChemical Bonding

از طريق واكنش افزودني هاي مختلف شيميايي با اجزاء متشكله نسوز در دماهاي پايين به دست مي آيد . اغلب اين پيوند در فرايند توليد جرم ها و آجرهاي نسوز حاصل مي شود .

کریستال سازی مجدد                                                       Recrystallization

تشكيل كريستال هاي جديد از فازهاي شيشه اي و مذاب در دماي مناسب است به خصوص اگر اين فرايند با تركيبات آلومينوسيليكات صورت گيرد موجب انقباض چشمگيري مي شود. به همين دليل اين تركيبات نبايد در دماهاي بالا بكار گرفته شوند زيرا باعث كريستال سازي مجدد مي شوند. واژه كريستال سازي مجدد با واژه” كريستال سازي درشت “ متفاوت است.

نمونه تصادفیRandom Sample

يك نمونه تصادفي شامل يك يا چند قلم منتخب تصادفي از يك محمولي بدون توجه به ويژگي هايشان مي باشد. تعداد نمونه هاي تصادفي را؛ اندازه نمونه مي نامند.

 

مخروط حرارتی معادل( مخروط زگر)Pyrometric Cone (SegerCone) Equivalent

شيوه مهمي در تعيين نسوزندگي مواد سراميكي است. مخروط هاي حرارتي (زگر) بدنه هاي سراميكي مرجعي هستند كه رفتارنرم شدگي مواد نسوز در معرض حرارت را توصيف مي نمايند. مخروط های استاندارد ازيك ماده خام خاص با تركيب مشخصي ساخته مي شوند و به همراه مخروط هم شكل و اندازه ديگري ساخته شده ازماده تحت آزمايش گرم مي شوند. نوك مخروط آزمايشي دراثر حرارت خم شده و با قاعده آن تماس مي يابد و همزمان يكي از مخروطهاي استاندارد زگر نيز وضعيت مشابهي مي يابد. نسوزندگي مخروط نمونه آزمايشي معادل نسوزندگي مخروط استانداردي است كه همزمان با نمونه خم شده است. نحوه حرارت دهي مخروطها در تعيين نتيجه مهم است لذا بايد نحوه گرم كردن مطابق اصول استاندارد باشد. جدول زیر مخروط های استاندارد معادل را نشان می دهد:

دمای معادل مخروط آلمانی زگر°C دمای معادل مخروط آمريکايی اورتون °C شماره مخروط   دمای معادل مخروط آلمانی زگر°C دمای معادل مخروط آمريکايی اورتون °C شماره مخروط
1680 1654 30   1375 1337 12
1695 1679 31   1395 1349 13
1710 1717 32   1410 1398 14
1730 1740 33   1440 1430 15
1755 1759 34   1470 1491 16
1780 1784 35   1490 1512 17
1805 1796 36   1520 1522 18
1830 1830 37   1530 1541 19
1855 1850 38   1540 1564 20
1875 1865 39   1560 1590 23
1900 1885 40   1585 1605 26
1940 1970 41   1605 1627 27
1980 2015 42   1635 1638 28
        1655 1645 29
ریسک تولیدکنندهProducer's Risk

بمعني احتمال رد شدن يك بهرخوب يا قابل قبول است ( احتمال رد كردن انباشته با كيفيت ).

تخلخلPorosity

هميشه در ماده سراميكي منفذ وجود دارد. وجود اين منفذها يك ويژگي بافتي است كه به آن تخلخل        مي گويند. به دليل اينكه بسياري از خواص مواد نسوز در دماي بالا مستقيماً به منفذ بستگي دارند؛ تخلخل يكي از پارامترهاي ضروري محصولات نسوز محسوب مي شود. معمولاً تمايز ميان تخلخل باز و تخلخل بسته با درصد حجمي تخلخل باز موجود محاسبه مي شود. دانستن حجم و اندازه منفذ و ميزان نفوذ پذيري آنها مهم و جالب هستند. معمولاً اين اطلاعات عرضه نمي گردد و اگر لازم شد بر اساس درخواست به صورت مجزا ارائه مي گردد.

چند ساختاریPolymorphism

خصوصيات مواد متبلور تحت تاثير فشار و دما و تبلور در ساختارهاي متنوع را توصيف مي كند. شكلهاي مختلف كريستال يك ماده را دگرش مي نامند.

عناصر ساختاري يك ماده، اتمها، يون ها و مولكول ها هستند. به دليل اينكه اجزاء ساختاري كريستال ها هميشه با يك الگوي فضايي تكراري مساوي آرايش  يافته اند؛ لذا از ديگر مواد متمايز گرديده اند. هيچگاه اين اجزاء ساكن نيستند و هميشه حول مركز خود ارتعاش دارند و با افزايش دما اين ارتعاش افزايش مي يابد.

اگر ميزان ارتعاش از حد خاصي فراتر رود ممكن است كه انسجام شبكه كريستالي از بين برود و ذوب گردد. اما اگر نيروهاي پيوندي ميان ساختارها به اندازه كافي بالا باشد يك ساختار كريستال جديد شكل مي گيرد كه ساختار فضايي بهبود يافته مي باشد. در اين حالت واژه هاي دماي دگرش بالا و پايين به كار مي رود كه مشابه واژه فشار دگرش مي باشد. دو نوع وارونگي چند ساختاري وجود دارد كه بايد از يكديگر متمايز گردند:

  • وارونگي جانشيني : براي شكل گرفتن ساختار جديد؛ لازم است كه اجزاء ساختاري به آرامي وضعيت خودشان را تغيير دهند. هميشه وارونگي هاي جانشيني بسيار سريع صورت مي گيرند و برگشت پذير هستند.
  • وارونگي ساختار مجدد : از آنجايي كه معمولاً اين نوع وارونگي به آرامي صورت مي گيرد؛ لذا براي شكل گرفتن يك ساختار پايدار جديد بايد اجزاء ساختاري مجدداً آرايش يابند يعني ميزان تغيير عنصر آنقدر بايد آرام باشد تا ساختار بتواند تغييرات دماي بالا را حفظ كند ، زيرا معمولاً ساختارها نمي توانند در دماهاي پايين بمانند . اين وارونگي ها برگشت پذير نيستند و آنها را دگرش پايدار مي نامند .
باند فسفاتPhosphate Bonding

نوعي پيوند شيميايي در ساختار مواد نسوز است. افزودن مقدار كمي متافسفريك اسيد به ماده نسوز منجر به ايجاد يك فاز مذاب در دماي حدود 400 درجه سانتيگراد مي شود. اين فاز مذاب با اكسيدآلومينيوم و فسفات كلسيم تشكيل مي شود. به دليل ايجاد پيوند اسيدي در دماهاي پايين، محصولات نسوز از استحكام بالايي برخوردار مي شوند. اين پيوند اسيدي در دماهاي بالا متلاشي مي شود و يك پيوند سراميكي جايگزين آن خواهد شد.

میزان PHPH Value

لگارتيم اعشاري منفي غلظت يون هاي هيدروژن در محلول هاي آبي مي باشد و نشان مي دهد يك محلول به چه اندازه خاصيت اسيدي يا قليايي دارد. محلول هايي كه ميزان PH كمتر از 7 دارند، اسيدي و بالاتر از 7 ، قليايي هستند. و محلول هايي كه ميزان PH برابر 7 دارند خنثي مي باشند. (همچنين به مقالات شيمي معدني مراجعه كنيد.)

قابلیت نفوذ گازهاPermeability to Gases

ويژگي خاصي از مواد نسوز است كه امكان عبور گازها در شرايط فيزيكي خاصي را فراهم مي نمايد. اين نفوذ به گوناگوني، تعداد، گسترش و اندازه منفذها در ماده نسوز بستگي دارد. اين فاكتور با واحد دارسی اندازه گیری می شود. (متر مربع 1d = 10-12)

تغییر طولی دائمی ( PLC )Permanent Linear Change (PLC)

خاصيتي از آجر نسوز براي حفظ كردن اندازه اصلي خود پس از يك دوره زماني حرارت بيني و  سپس سرد شدن آن تا دماي محيط است . براساس DIN 51 066 افزايش يا كاهش اندازه هاي اصلي آجر را به ترتيب بعد از انبساط (+) يا بعد از انقباض (- ) مي نامند. تغيير طولي دائمي (PLC) عاملي است كه مناسب بودن يك فرآورده نسوز را در محدوده دماي كاربردي مشخص مي كند.

تفکیکDissociation

تجزيه شيميايي تركيبات به اتم ها ، مولكول ها و يون هاي تشكيل دهند يك تركيب خاص است . هرگاه تركيبات در معرض شرايط خارجي قرار بگيرند و نتوانند به مدت طولاني پايدار بمانند . تجزيه شيميايي اتفاق مي افتد. تمام تركيب ها چنانچه در معرض دماي بالا قرار بگيرند ، تجزيه مي شوند . به دمايي كه بتوان عنصرهاي يك تركيب را از هم جدا كرد ، حد پايداري يا دماي تجزيه گفته مي شود . اگر اين واكنش برگشت پذير باشد به طوري كه عناصر تجزيه شده در دماهاي پايينتر واكنش نشان دهند تا دوباره تركيب اصلي را بسازند ، واژه دماي از هم پاشيدگي را به كار مي بريم . مثال مهم اين واكنش سيليكات زيركونيوم است كه در دماهاي بالا به اكسيد زيركونيوم و سيليكا تجزيه مي شود :

1775 —–C——> ZrSiO4 ZrO2 + SiO2

به همين دليل حداكثر دماي مجاز براي سيليكات زيركونيوم زير 1775 درجه سانتيگراد توصيه مي شود .

تلرانس های ابعادیDimensional Tolerances

يك ضرورت حياتي براي دستيابي به ساختارهاي مطلوب آجر چيني مي باشد . به هنگام ساخت قالب هاي مورد نياز براي توليد آجر بايد توجه و مراقبت خاصي لحاظ گردد . مطابق با شيوه هاي گوناگون توليد تلرانس ها مي توانند متنوع باشند . به همين دليل توليد كنندگان براساس استانداردهاي بين المللي براي انواع آجر، تلرانس را تعريف مي كنند .

نقطه شبنمDew Point

دمايي را مشخص مي كند كه در آن فشار بخار يك مايع معادل يك بار است . نقطه شبنم آب خالص 100 درجه سانتيگراد مي باشد .
گازهاي كوره و دودكش كه طي فرايندهايي با دماهاي بالا حاصل مي شوند اغلب داراي بخار آب و CO2 ناشي از احتراق سوخت هاي فسيلي و همچنين ساير گازهاي حاصله از ناخالصي هاي سوخت ها يا خود فرايند مثل SO2 و SO3 مي باشد . تمام اين گازها كمابيش در آب محلول هستند و از طريق منفذهاي محصولات نسوز و اتصالات آجر به لايه هاي سردتر ديواره ، جايي كه در دماي نقطه شبنم مي توانند به مايع تبديل شوند، نفوذ مي كنند و به محلول هاي آبكي مهاجم مثل اسيد سولفوريك و اسيد سولفورو H2SO4 و H2SO3 تبديل مي شوند .
اين تهاجم اسيدي يكي از رايج ترين خوردگي هاي موجود درلايه هاي خارجي ديواره هاي نسوز و پوسته هاي فولادي مي باشد .
اگر ديواره كوره بخوبي عايق كاري گرديده بنحوي كه دماي بيرون ديواره از دماي نقطه شبنم پايين تر باشد ، و كاركرد كوره عادي باشد ، نقطه شبنم كمتر رخ مي دهد . در شرايطي كه عملكرد كوره بصورت غير نرمال بوده و در فواصل منظم درجه حرارت به كمتراز محدوده دماي كاركرد كوره برسد ممكن است نواحي سردتر ديواره به پايين تر از نقطه شبنم برسد .
به كمك محاسبات حرارتي مي توان محل نقطه شبنم يك ديواره را مشخص كرد . براي لايه هايي از ديواره كه دماي آن كمتراز دماي نقطه شبنم است بايستي در طراحي لايه ها از نسوزهاي مقاوم در برابر تهاجم اسيدي استفاده نمود .

غیر شیشه ای شدنDevitrification

به تبلور مجدد فاز شيشه اطلاق مي گردد . بعضي از تركيبات مينرالي تحت شرايط دما و فشار تعريف شده قابليت تبديل شدن از فاز شيشه به فاز كريستالين را دارند . اين شرايط براي تركيبات مختلف متفاوت بوده و نوع ساختار كريستالي ايجاد شده جزء ويژگي هاي منحصر بفرد تركيبات مي باشد .

دانسیتهDensity

دانسيته واقعي يا دانسيته پودر ، وزن مخصوص – جرم ماده را در يك واحد حجم مشخص مي كند . دانسيته فقط با حجم ماده مرتبط است و دانسيته توده             ( Bulk Density 12 ) با مجموع حجم ماده و فضاهاي خالي ارتباط دارد

کربن زداییDecarborisation

بعضي از مواد نسوز حاوي كربن آزاد بوده كه تحت شرايط كاربردي ممكن است اين كربن از بافت مواد نسوز خارج گردد . به اين پديده زدايش كربن مي گويند . كربن زدايي از مواد نسوز توسط قرارگرفتن در       محيط هاي اكسنده ( مثلاً هنگام دمش اكسيژن در مذاب فولاد ) و يا انحلال مستقيم كربن در مذاب انجام مي پذيرد . خروج كربن از بافت آجرهاي منيزيت – كربني باعث افزايش تخلخل ، تخريب بافت آجر و نفوذ مذاب و مواد خورنده مي گردد .

مقاومت خزشCreep Resistance

به خزش تحت بار مراجعه شود .(

خزش تحت بارCreep in Compression

به آن مقاومت خزشي هم مي گويند . اطلاعاتي درباره رفتار آجرهاي نسوز در معرض بار و حرارت در طول آزمايش ارائه مي كند . در اين آزمايش نمونه اي تحت بار 2/0 نيوتن برميليمتر مربع را حرارت داده تا به دماي آزمايش برسد و سپس آن را به مدت 24 ساعت در آن دما نگهداشته مي شود. در اين مدت تغيير طولي نمونه را ثبت مي كنند . درصد انقباض نمونه را در زمان مشخص اندازه گيري و منحني هاي ويژگي خزش تحت بار هر نمونه را به طور جداگانه رسم مي كنند . همچنين به نكته 28 مراجعه شود .

محافظت ازخوردگیCorrosion Protection

حفاظت از جداره هاي فلزي در محيط هاي خورنده به وسيله پوشش ها يا ديواره ها مي باشد .

دسته بندی های قراردادیConventional Classes

دسته بندي هاي محصولات نسوز پيشنهاد شده از طرف سازمان هاي بين المللي استاندارد مثل ISO و PRE مي باشند .

ریسک مصرف کنندهConsumer's Risk

بمعني احتمال پذيرش يك بهر بد يا غيرقابل قبول است ( احتمال قبول كردن انباشته بي كيفيت)