واژه نامه تخصصی

شرکت فراورده های نسوز ایران
  • انتخاب دسته:

عنوان فارسی معادل انگلیسی توضیحات
هم گدازی ، زود گدازیPoint Eutectic

اگر تركيب مشخصي از دو يا چند ماده در دمايي پايين تر از نقطه ذوب اصلي شان بحالت مذاب درآيند دماي مذكور دماي هم گدازي ( نقطه يوتكيتك ) نام دارد . با توجه به اينكه وجود ناخالصي باعث كاهش نقطه ذوب مواد مي گردد ، لذا مخلوطي از مواد مختلف مي تواند نقطه ذوب پايين تري نسبت به دماي ذوب جداگانه هريك از اجزاء مخلوط داشته باشد . استفاده از كمك ذوب ها ( Fluxes 40 ) بر همين اصل استوار است. هم گدازي در صنعت نسوز عموماً پديده ناخوشايندي است كه هنگام در آميختن اكسيدهاي فلزي نسوز ( مثلاً … , Na2O ,Al2O3, MgO  ) با يكديگر رخ داده و باعث افت ديرگدازي مي گردد . در منحني هاي يوتكتيك در زير نقطه يوتكتيك مذابي وجود نداشته و در بالاتر از آن نقطه نيز فاز جامد مشاهده مي شود .

استحکام لبهEdge Strength

استحكام لبه در مواد نسوز شكل دار در حين حمل و  نقل ، انبارداري و جابجايي در سايت از اهميت خاصي برخوردار است .

خشک کردنDrying

  فرآيند كنترل شده خروج رطوبت از ديواره نسوز چيني مي باشد

تفکیکDissociation

تجزيه شيميايي تركيبات به اتم ها ، مولكول ها و يون هاي تشكيل دهند يك تركيب خاص است . هرگاه تركيبات در معرض شرايط خارجي قرار بگيرند و نتوانند به مدت طولاني پايدار بمانند تجزيه شيميايي اتفاق مي افتد. تمام تركيب ها چنانچه در معرض دماي بالا قرار بگيرند ، تجزيه مي شوند . به دمايي كه بتوان عنصرهاي يك تركيب را از هم جدا كرد ، حد پايداري يا دماي تجزيه گفته مي شود . اگر اين واكنش برگشت پذير باشد به طوري كه عناصر تجزيه شده در دماهاي پايينتر واكنش نشان دهند تا دوباره تركيب اصلي را بسازند ، واژه دماي از هم پاشيدگي را به كار مي بريم . مثال مهم اين واكنش سيليكات زيركونيوم است كه در دماهاي بالا به اكسيد زيركونيوم و سيليكا تجزيه مي شود :

                    1775 °C          

ZrSiO4  ———->  ZrO2 + SiO2

به همين دليل حداكثر دماي مجاز براي سيليكات زيركونيوم زير 1775 درجه سانتيگراد توصيه مي شود .

تلرانس های ابعادیDimensional Tolerances

يك ضرورت حياتي براي دستيابي به ساختارهاي مطلوب آجر چيني مي باشد . به هنگام ساخت قالب هاي مورد نياز براي توليد آجر بايد توجه و مراقبت خاصي لحاظ گردد . مطابق با شيوه هاي گوناگون توليد تلرانس ها مي توانند متنوع باشند . به همين دليل توليد كنندگان براساس استانداردهاي بين المللي براي انواع آجر، تلرانس را تعريف مي كنند .

نقطه شبنمDew Point

دمايي را مشخص مي كند كه در آن فشار بخار يك مايع معادل يك بار است . نقطه شبنم آب خالص 100 درجه سانتيگراد مي باشد .

گازهاي كوره و دودكش كه طي فرايندهايي با دماهاي بالا حاصل مي شوند اغلب داراي بخار آب و CO2  ناشي از احتراق سوخت هاي فسيلي و همچنين ساير گازهاي حاصله از ناخالصي هاي سوخت ها يا خود فرايند مثل SO2 و SO3  مي باشد . تمام اين گازها كمابيش در آب محلول هستند و از طريق منفذهاي محصولات نسوز و اتصالات آجر به لايه هاي سردتر ديواره ، جايي كه در دماي نقطه شبنم مي توانند به مايع تبديل شوند، نفوذ مي كنند و به محلول هاي آبكي مهاجم مثل اسيد سولفوريك و اسيد سولفورو   H2SO4 و H2SO3 تبديل مي شوند .

اين تهاجم اسيدي يكي از رايج ترين خوردگي هاي موجود درلايه هاي خارجي ديواره هاي نسوز و پوسته هاي فولادي مي باشد . اگر ديواره كوره بخوبي عايق كاري گرديده بنحوي كه دماي بيرون ديواره از دماي نقطه شبنم پايين تر باشد ، و كاركرد كوره عادي باشد ، نقطه شبنم كمتر رخ مي دهد . در شرايطي كه عملكرد كوره بصورت  غير نرمال بوده و در فواصل منظم درجه حرارت به كمتراز محدوده دماي كاركرد كوره برسد ممكن است نواحي سردتر ديواره به پايين تر از نقطه شبنم برسد .

به كمك محاسبات حرارتي مي توان محل نقطه شبنم يك ديواره را مشخص كرد . براي لايه هايي از ديواره كه دماي آن كمتراز دماي نقطه شبنم است بايستي در طراحي لايه ها از نسوزهاي مقاوم در برابر تهاجم اسيدي استفاده نمود .

هم جوشیSintering

هم جوشي به دو صورت متمايز زير ممكن است انجام شود:

  • همجوشي به همراه تشكيل فاز مذاب كه اثر متراكم كنندگي دارد و به علت كريستال سازي مجدد در زمان سردشدن ، فازهاي كريستال موجود يا جديد رسوب مي نمايند.
  • همجوشي بدون تشكيل فاز مذاب كه در مرحله نخست سرعت فرايند توسط انرژي سطحي مواد نسوز تعيين مي شود. ذوب سطحي دانه ها باعث ايجاد پل بين دانه ها شده و گسترش اين روند منجر به يكپارچگي مي شود. درخلال مرحله اصلي، انرژي اتصال ميزان سرعت فرايند را هدايت مي كند با گسترش ذوب بين دانه اي تخلخل ها و فواصل بين ذرات پرشده و در نتيجه اين فرايند انقباض حاصل از پخت رخ مي دهد. در مرحله نهايي، به دليل كريستال سازي درشت، رشد دانه هاي بزرگ مي تواند اتفاق بيفتد. معمولاً اين عمل مد نظر توليد كنندگان نيست زيرا بر خواص مكانيكي مواد سراميكي تاثير مي گذارد.

فرايند همجوشي در تعريف « سراميك ها» بصورت زير بيان شده است:

«سراميك ها مواد غير فلزي معدني هستند كه استحكام نهايي آنها پس از فرايند شكل دهي از طريق هم جوشي بدست مي آيد.»

واژه «كريستال سازي درشت » متفاوت است.

سیلیکاSilica

يك واژه كلي است كه براي تمام شكل هاي تركيب SiO2 به كار مي رود.

تست اهمیتSignificance Test

روش آماري است كه براساس آن مي توان در خصوص يك فرضيه درباره جمعيت تصميم گيري نمود. بعنوان مثال طبق نتايج نمونه برداري با يك سطح اطمينان قابليت پذيرش با پارامترهاي m يا s  ارزيابي مي شوند.

محدوده دمای کاربردService Range

محدوده دمايي است كه مي توان مواد نسوز و مواد عايق حرارت را بيش از يك دوره زماني طولاني در معرض تنش و دماي مشخص قرار داد. در این بازه دمائی دیرگداز بایستی حالت فیزیکی و شیمیائی خود را حفظ نماید.

حداکثردمای کاربردService Temperature Limit

در صورتي كه دما ازحد مجاز فراتر رود به كارآيي مواد نسوز آسيب وارد مي شود. فضاي كوره ، سوخت ها و فشارهاي مكانيكي مي توانند براين دما اثر بگذارند. لذا توصيه مي شود هميشه دما را زير حداكثر دماي كارآيي نگه داشته و نبايد اين دما را با دماي تعريف شده تئوری يك ماده نسوز اشتباه گرفت.

دمای کاربردService Temperature

دمايي كه فرآورده هاي نسوز در شرايط بهره برداري تحمل مي نمايند. در این دما دیرگداز بایستی حالت فیزیکی و شیمیائی خود را حفظ نموده و آسیبی به آن وارد نگردد. این دما پائین تر از حداکثر دمای کاربرد دیرگداز است.

جدایش دانه بندیSegregation

چنانچه مخلوطي از مواد دانه بندي شده تحت نيروهاي ارتعاشي مداوم قرارگيرند دچار جدايش دانه بندي      مي گردد. اين جدايش براساس اندازه، شکل و وزن دانه ها انجام مي گيرد بدين معني كه دانه هاي درشت تر در سطوح بالاتر تجمع مي نمايند. وقوع اين پديده در مخلوط كننده هاي مواد نسوز بي شكل حاثز اهميت بوده و چنانچه زمان مخلوط كردن بيش از اندازه لازم باشد جدايش دانه بندي رخ مي دهد. همچنين در هنگام نقل و انتقال بسته هاي حاوي مخلوط مواد بي شكل ممكن است جدايش دانه بندي، يكنواختي مخلوط را تحت تاثير قراردهد لذا به مصرف کنندگان توصيه مي شود قبل از استفاده، محتوي بسته ها را بصورت خشك مجدداً مخلوط نمایند.

مقاومت دربرابر شوک حرارتیResistance to Thermal Shock

رفتار يك ماده نسوز در شرايط تغييرات تكراري و ناگهاني دماست. اين ويژگي جهت كنترل يكنواختي بافت محصول موثر بوده و ناشي از عوامل پيچيده و متنوعي از قبیل جنس و ساختار فیزیکی سرامیک ها مي باشد.

حرارت بینی مجددTest Reheating

فرايند بالابردن دماي یک قطعه سرامیکی و سپس سرد نمودن آن برای سنجش میزان پایداری آن در دمای بالاست. دمای مورد نظر را استاندارد بر اساس نوع مواد نسوز تعیین می نماید. طی این فرایند تغییرات طولی ماندگار (PLC) قطعه بدست می آید. تغییرات طولی ممکن است انبساطی یا انقباضی بوده و در اثر زینترینگ ثانویه و یا تشکیل فازهای جدید حاصل می شود. این آزمایش جنبه کاربردی نسوز نداشته و جهت امور پژوهشی انجام می شود.

مخلوط های نسوزRefractory Mixes

گروهی از مواد نسوز بی شکل شامل مواد كوبيدني و ريختني و یا پاششی هستند كه براي ساختارهاي يكپارچه و منسجم و تعميرات بكار مي روند. مخلوط ها خشك يا بصورت آماده مصرف هستند كه ممكن است حاوي چسب هاي سراميكي يا هيدروليكي يا شيميايي باشد. مواد كوبيدني، ريختني، مخلوط هاي تعميراتي و مواد نسوز پاششي؛ برحسب محل های کاربرد، با يكديگر متفاوت هستند .

سیمان،ملات،چسبها و درزگیرهای نسوزRefractory Cement, mortar , Adhesives and Sealings

مخلوط هاي زبر و نرم تركيبات نسوز؛ شامل سراميك و اتصال دهنده هاي شيميايي يا هيدروليكي هستند. اين مخلوطها جهت استحكام و يكپارچگي آجركاري مورد استفاده قرارگرفته و بصورت خشك و يا آماده مصرف عرضه مي شوند. از سیمان های نسوز با درصدهای گوناگون آلومینا در ساخت جرم های ریختنی نسوز استفاده می شود.

نسوزندگی تحت بار( نرم شدگی تحت بار)Refractoriness Under Load (Softening Under Load )

تغييرات طولي و تغيير شكل نمونه تحت فشار بار ثابت و افزايش مداوم دما در فضاي اكسيداسيون را توصيف    مي كند.

اصولاً روش تعيين (RUL) اندازه گيري هاي بسيار دقيقتري از انواع انبساط را فراهم مي كند. اين شيوه به صورت دفرمگي نمونه در يك دما مشخص شده است، مثلاً T0.5 = 1300 °C يعني نمونه متحمل 5/0 درصد دفرمگي دردماي 1300 درجه سانيتگراد گرديده است. ( به مبحثSUL  وRUL مراجعه شود)

نسوزندگی(مخروط حرارتی معادل)Refractoriness ( Pyrometric Cone Equivalent PCE )

دمايي است كه در آن به دليل نرم شدن، نوك مخروط نمونه با ته مخروط برخورد مي كند.

dictionary-Refractoriness

شرکت فرآورده های نسوز ایران – دیکشنری – Refractoriness

نسوزندگي نشاندهنده محدوده ويسكوزيته يك ماده قبل از ذوب شدن مي باشد. ارزيابي مخروط حرارتي به زمان و دماها بستگي دارد و نشاندهنده نقطه ذوب فيزيكي نمي باشد. محصولي كه مخروط حرارتي معادل (PCE) آن بالاتر از SK18 باشد يك ماده نسوز به حساب مي آيد و اگر (PCE) آن تا SK37 بالا رود، ميزان نسوزندگي بسيار زياد مي باشد.

سطح اطمینانConfidence Level

احتمال صحيح بودن تخمين آماري را مشخص مي كند.

فرجه اعتمادConfidence Interval

واژه اي است كه دامنه برآورد شده بر اساس نتايج نمونه برداري را توضيح مي دهد و شامل سطح اطمينان (احتمالي) بدست آمده مقدار مجهول يك پارامترجمعيت مثل m يا s مي باشد .

مقاومت مکانیکی سرد (CCS )Cold Crushing Strength (CCS)

نشاندهنده حداكثر مقاومتي است كه يك نمونه سيلندري در برابر فشار وارده بر سطوح موازي آن در دماي محيط مي تواند تحمل نمايد .

جرم های پوششیCoating Mixes

پوشش هاي سراميكي هستند كه به منظور بهبود بخشيدن به ويژگي هاي سطح و افزايش طول عمر ديواره نسوز به كار مي روند . همچنين مقاومت سطح و آجر ديواره را در برابر حملات شيميايي و مكانيكي متاثر از مواد سوختي ، رسوبات ، بخار ، گازها و غبار افزايش مي دهد . اين جرم ها را مي توان براي محصولات خام و يا پخته شده به كار برد .

پوششCoating

كاربرد لايه هاي محافظتي از قبيل جرم هاي پوششي است كه پس از آن لايه اصلي قابل استفاده مي شود . اين واژه همچنين لايه هاي محافظتي كه با پلاسما اسپري شده و يا با شعله اسپري شده را در بر مي گيرد. در بحث نسوز اين واژه براي يك يا چند لايه منسجم در پوشش تجهيزات فولاد سازي به كار مي رود . پوشش ها از مواد بي شكل ساخته شده و داراي چسب هاي آلي   مي باشد .